Fysiotherapie en manuele therapie Warmond, Herenweg 37, 2361 EB Warmond. 071-30 11 948

Bekkenbodem en incontinentie, bekkenbodemproblemen

Inleiding
Er zijn verschillende soorten bekkenbodemproblemen. Er kan incontinentie ontstaan voor urine (komt het meeste voor) of faeces (zeldzamer). U kunt ook vage klachten hebben in de onderbuik, onderrug of benen, die het gevolg zijn van bekkenbodemproblemen. Uw huisarts, gynaecoloog of uroloog zal een onderzoek doen om vast te stellen om welke vorm het gaat.

In ieder geval wilt u meer achtergrondinformatie, zodat u beter begrijpt wat er aan de hand is. Alleen dan kunt u de juiste maatregelen nemen of besluiten met een bepaalde behandeling te starten.
We zullen hieronder verschillende oorzaken van incontinentie bespreken, samen met mogelijke behandelingen. Kijkt u beslist ook op andere sites; hoe meer informatie, des te beter weet u wat u heeft, wat u wilt en wat u eraan kunt doen. Onder aan deze pagina staan een paar links naar heel goede sites.

Incontinentie is een veel voorkomend probleem. De literatuur spreekt van tussen de 5% en de 25% van de vrouwen, zeker op wat hogere leeftijd. Het is een lastig probleem dat veel onzekerheid geeft. Laten we daar dus voldoende open over zijn en het niet verdoezelen.
Vaak valt er wel degelijk wat aan te doen. Praat erover met uw huisarts, gynaecoloog, uroloog en fysiotherapeut.

Anatomie: de bouw en werking van de bekkenbodem
De bekkenbodem is het onderste "zachte" deel van het bekken, dus de onderkant van de romp. De bekkenbodem bestaat uit een groot aantal spieren met bijbehorend bindweefsel en zenuwen.
Functies:

de buikholte afsluiten zodat de organen niet naar buiten komen.
urine en ontlasting niet ongewenst verliezen
op door u gewenste plaats en tijd wel urine en ontlasting kwijtraken
gemeenschap hebben.

De bekkenbodem moet dus sterk genoeg zijn voor de ene functie, maar ook op het juiste moment goed kunnen ontspannen voor de andere.
Alle spieren die voor die functies nodig zijn hebben elk hun eigen taak, maar werken ook als een geheel samen. Daar kunnen we dus gebruik van maken; je kunt de bekkenbodem als een geheel oefenen.

Top.

Soorten incontinentie
Op dit moment worden er zes vormen van incontinentie onderscheiden. Natuurlijk kunnen er ook mengvormen bestaan.

1. Stress-incontinentie
Omschrijving: De meest onschuldige vorm, die vooral bij vrouwen voorkomt. Het urineverlies beperkt zich meestal tot enkele druppels of scheutjes bij lichamelijke inspanning, zoals lachen, springen, hoesten, niesen, tillen. Onmiddellijk daarna stopt het weer.
Oorzaak: verslapping van de bekkenbodemspieren na een bevalling, bedlegerigheid of door gebrek aan beweging, maar ook door overbelasting, zoals chronisch hoesten bij astmapatiënten of te lang en te zwaar werk, bijvoorbeeld het verplegen van een gehandicapt kind.
Bovendien verslappen veel weefsels nog eens extra na de menopauze of met het ouder worden.
Bij mannen kan er een sfincter-insufficiëntie ontstaan na een prostaat-operatie.
Tenslotte kan er een neurologisch probleem ontstaan bij mannen en vrouwen, waardoor de spieren van de bekkenbodem min of meer verlamd raken.
Soms zelfs ontstaan de klachten door psychische factoren zoals onderdrukte emoties (verdriet, angst, boosheid), spanningen of een te zware mentale belasting.
Therapie: operatie en/of fysiotherapie. Als gekozen wordt voor een operatie, dan is die vaak zeer succesvol. Medicamenteuze behandeling is meestal weinig zinvol.
Fysiotherapie:
de oefeningen voor deze vorm van incontinentie zijn erop gericht de bekkenbodem sterker te maken en aangespannen te houden bij inspanningen. De kans op ongelukjes wordt dan veel kleiner.
Daarnaast is voorlichting onontbeerlijk. Ook krijgt u persoonlijk advies over ademhaling, houding en bewegen, drinken en toiletgedrag.
Trucje: als u een niesbui voelt aankomen, dan doet u het volgende: sta met gekruiste benen. Eerst bekkenbodem, daarna buikspieren aanspannen, vasthouden en doorademen. Nu de bovenbenen stevig tegen elkaar aanknijpen. Voel de extra spanning. In deze houding kan men veiliger hoesten of niesen. Als u de benen niet kruist, maar iets uitdraait en dan tegen elkaar knijpt, is de houding bijna even effectief, maar veel minder opvallend. Probeer maar eens; u hebt op deze manier veel meer kracht in de bekkenbodem dan u dacht.

Top. 2. Urge- of aandrang-incontinentie

Omschrijving: komt bij mannen en vrouwen voor. Er bestaat een motore urge en een sensore urge.
De motore urge: vaak plassen (soms elk half uur), heftige aandrang en dan verlies van grote hoeveelheden urine, vaak bedplassen, een kleine blaascapaciteit, heftige aandrang als men de handen in het water houdt. Veranderen van lichaamshouding, lopen of het horen van stromend water veroorzaakt soms al urineverlies. Met andere woorden: men voelt de aandrang om te plassen, maar de plas komt te vroeg. Als de blaas zich meldt, dan is die aandrang maar enkele seconden te onderdrukken. De blaas is hyperactief.
De sensore urge: vaak moeten plassen, vaak aandrang maar geen incontinentie. Soms pijnlijk en branderig. De oorzaak ligt vaak in de blaas, bijvoorbeeld een blaasontsteking, een blaastumor, blaassteen. Hier helpt natuurlijk geen fysiotherapie; de oorzaak moet aangepakt worden.
Oorzaak: ongecontroleerde niet-geremde blaascontracties.Aan dit probleem kunnen tal van oorzaken ten grondslag liggen, zowel lichamelijke als geestelijke.
Therapie: naast medicijnen kunnen spieroefeningen en toilettraining uitkomst bieden.
Fysiotherapie:
de oefeningen hiervoor zijn erop gericht de bekkenbodemspieren bij aandranggevoel gedurende enige tijd aangespannen te houden, met een doorgaande ademhaling en een gekanteld bekken. Dit aanspannen van de spieren geeft ontspanning van de blaas, het kantelen van het bekken vermindert de druk op de blaas. Na enige tijd is de blaas minder geprikkeld en kunt u rustig naar het toilet lopen. Het plasgedrag en het toiletregime zijn van belang, evenals de bekkenbodem-spieroefeningen. Laat in dit geval altijd voorzichtig de spieren weer los omdat anders de blaas weer actief wordt.
Trucje: als u de aandrang voelt aankomen, dan doet u het zelfde als hierboven al beschreven is: sta met gekruiste benen. Eerst bekkenbodem, daarna buikspieren aanspannen, vasthouden en doorademen. Nu de bovenbenen stevig tegen elkaar aanknijpen. Voel de extra spanning. Deze houding houdt u even vast tot de eerste aandrang weg is. Als u de benen niet kruist, maar iets uitdraait en dan tegen elkaar knijpt, is de houding bijna even effectief, maar veel minder opvallend.
Als u plotseling hevig moet, maar er is geen WC in de buurt, dan helpt deze houding de blaas weer tot rust te brengen. Laat voorzichtig los, en ga een WC zoeken.
Bij plotselinge aandrang gaan rennen is vragen om een stortbad. Probeer ook, om op de WC het plassen even uit te stellen, zodat de blaas uw wil opgelegd krijgt. Probeer dit ook eens met een lopende kraan in de buurt.

Top. 3. Gemengde incontinentie

Hier is sprake van als beide bovenstaande vormen, dus stress en urge, tegelijk voorkomen bij dezelfde persoon. In de literatuur wordt soms gesproken van tot wel 25% van de gevallen.

Top.

4. Enuresis (bedplassen)
De letterlijke vertaling is "onwillekeurig urineverlies". In het dagelijks gebruik reserveren we deze term voor bedplassen bij kinderen ouder dan 5 jaar. De term voluit is dan "enuresis nocturna". Als deze kinderen ook overdag nog niet zindelijk zijn als ze ouder zijn dan 5 jaar, dan noemen we dat "enuresis diurna", maar eigenlijk is dat een vorm van urge-incontinentie.

Top.

5. Overloop-incontinentie
Komt voor bij mannen en vrouwen, en kan uiteenlopende oorzaken hebben.

Men kan simpelweg gewend zijn geraakt om te laat naar het toilet te gaan. Men verliest dan druppels. Het lijkt in praktijk op stress-incontinentie, maar in dit geval zijn de spieren juist heel sterk. Bekkenbodemoefeningen om de spieren sterker te maken helpen dan natuurlijk niet; dit is soms simpel op te lossen met een beter toiletregime. Na verloop van tijd komt dan het blaasgevoel weer terug en zal men beter op de aandrang gaan letten.
Ook kan het voorkomen dat de blaas en bekkenbodem normaal werken, maar dat iemand door een andere handicap (hoge ouderdom bv) te laat bij de WC komt. Looptraining heeft dan meer zin, maar ook het aanvragen van een po-stoel kan een oplossing zijn. Daarnaast moet men overwegen of er hulpmiddelen nodig zijn om wat beter op te staan en te lopen.
Er kan een obstructie zijn in blaashals of in de prostaat, waardoor de urine moeilijk kan passeren. Ook kan men dan lang nadruppelen. In dit geval moet men niet persen, want dat drukt de plasbuis nog verder dicht: men moet rustig uitplassen en er de tijd voor nemen. Eventueel kan een (prostaat)operatie helpen. Oefenen helpt niet. Geduld wel.
De blaas kan de rekreflex kwijt zijn geraakt; de blaas trekt dan niet meer samen om de urine te lozen, maar loopt als het ware langzaam over.
Ten slotte kan de bekkenbodem continu krampachtig aangespannen zijn. Ontspannen is dan moeilijk. Soms wordt zelfs de bekkenbodem aangespannen in plaats van ontspannen als men wil plassen. Gevolgen: overloopincontinentie, obstipatie, aambeien en veelvuldig plassen (10-20 keer per dag en ook meerdere keren 's nachts). Soms een onderbroken straal, vaak een moeilijk begin van het plassen. Steeds terugkerende blaasontstekingen door het niet-uitplassen. Seksuele problemen door het niet kunnen ontspannen. Langdurige pijn in onderbuik, bekken, rug of liezen. Oorzaak: nare ervaringen bijvoorbeeld bij zindelijkheidstraining, negatieve seksuele ervaringen, incest, verkrachting. Hier moet men natuurlijk geen oefeningen doen om de spieren sterker te maken; ze moeten op eigen bevel leren ontspannen. Daarbij kan myofeedback een hulpmiddel zijn, maar begrijpelijkerwijs niet altijd het eerste middel waar je naar grijpt.

Top. 6. Continu-incontinentie

Komt weinig voor. Er is dan sprake van een fistel van de blaas naar de vagina of de uterus, of de bekkenbodem is dusdanig beschadigd dat de functie ernstig gestoord is. Werk voor de arts. Daarna volgt eventueel fysiotherapie.

Top.

Samenvattend kan men stellen, dat er problemen ontstaan bij zowel te hoge als te lage spanning van de bekkenbodem.
Er kunnen ook andere oorzaken zijn, die niet met fysiotherapie beïnvloed kunnen worden.

De oplossingen

Er zijn vormen van incontinentie waarbij medicijnen of operaties nodig zijn. Soms helpt een pessarium. In die gevallen licht uw arts u in.

Incontinentie-materiaal

De industrie heeft een indrukwekkende hoeveelheid oplossingen voor incontinentie-problemen, van inlegkruisjes (voor een schoner droog gevoel) tot en met complete slips, die elke vorm van incontinentie opvangen. Deze laatste zijn ideaal als alle andere dingen falen.
Een incontinentie-verpleegkundige kan u daar alles over vertellen. Bij de apotheek kunt u ook vragen naar huidzalf bij eventuele huidirritaties.
Inlegkruisjes en maandverband zijn natuurlijk niet de ideale oplossing voor stress-incontinentie. Ze gaan op den duur irriteren en vergroten de natuurlijke afscheiding van de schede. Bovendien kunnen ze in veel gevallen overbodig worden door training van de bekkenbodemspieren en een beter toiletregime (op tijd gaan en even deppen). Maar het is ook belangrijk om beter te kunnen ontspannen met de juiste spieren.

Top. Oefenen

Voor alle duidelijkheid: niet alle vormen van incontinentie zijn met een paar oefeningen te verbeteren of zelfs te genezen, maar het is zeker de moeite waard om het te proberen. Niet geschoten is altijd mis. Overleg altijd met uw huisarts of hij of zij oefenen zinvol vindt.

We kunnen u een serie oefeningen geven die op uw probleem zijn toegespitst. Doe deze oefeningen vaak, zoals aangeraden wordt door de therapeute. Raak niet snel ontmoedigd. Het kost tijd om spieren sterker te maken, en de spieren van de bekkenbodem zijn hier geen uitzondering op. Ook het leren ontspannen van de spieren kost tijd en aandacht. Gun uzelf die tijd.
Als dat lukt, dan voeren we de snelheid op. Als u snel kunt aanspannen, dan kunt u ook beter een hoestbui opvangen.

Neem de tijd op het toilet; veel problemen zijn te voorkomen door minder gehaast te plassen en te ontlasten. We leren u de juiste houding daarvoor. Een kleine verhoging voor de closetpot geeft een veel betere uitgangshouding. Vroeger leerden we soms dat we moesten "stippeltjes plassen" om de bekkenbodem te versterken. Door die oefening echter plast niet iedereen even goed de blaas leeg en ontstonden er soms blaasontstekingen. Dit is dus als oefening geschrapt. U kunt natuurlijk wel een keer per dag proberen om tijdens het plassen de straal helemaal te stoppen, om daarna gewoon rustig uit te plassen. Op deze manier kunt u controleren of u al sterker wordt.

Top. Myo-feedback

Een beperkte groep fysiotherapeuten heeft de bevoegdheid om dit te doen. Er wordt een sonde ingebracht in de schede of in de anus (dat kunt u zelf doen) en op een schermpje kunt u zien, of u de bekkenbodem aanspant of juist ontspant. Zo kunt u zich sneller bewust worden van wat er moet gebeuren. Dit kan heel nuttig zijn als u geen idee hebt hoe het aan zou moeten voelen. Het kan echter ook te belastend zijn. Wij adviseren u en sturen u eventueel door.

Links
de site van Obgyn
De incontinentie-start-pagina.nl
Klik hier om terug te gaan naar de algemene informatie over de bekkenbodem.
Klik hier om terug te gaan naar de algemene informatie
Terug naar de top van de pagina.